Financiën

Ten opzichte van de Begroting 2026 zijn de lasten €  7,44 mln. hoger. De baten zijn € 5,96 mln. hoger. De toevoegingen aan de reserves zijn € 2,22 mln. hoger en de onttrekkingen €  0,23 mln. lager. De verschillen worden hieronder toegelicht. Als de mutatie een relatie heeft met een ander programma dan staat dit aangegeven in de voorlaatste kolom                  

Bedragen x € 1.000

Mutaties met een effect op de Begroting   
1. Haalbaarheidsonderzoeken onderwijshuisvesting (actualisatie IHP 26.1)
Er worden 2 haalbaarheidsonderzoeken (HBO's) aangevraagd:

• Elif Zuid: Het schoolbestuur heeft van het rijk toestemming gekregen om een nieuwe school te stichten. Op dit moment wordt er gebruik gemaakt van tijdelijke huisvesting (op de Jachtenlaan). Er wordt daarom in 2026 een HBO uitgevoerd voor de Tjotterlaan 2 € 0,05 mln.)
• Elif Noord: het schoolbestuur heeft een aanvraag ingediend om een school in Zaanstad Noord te mogen starten. Het rijk beslist hier medio juli 2026 over. Om te kunnen anticiperen op het besluit, wordt er een HBO opgevoerd in 2026 (€ 0,05 mln.). Als het Rijk negatief beslist, zal € 0,05 mln bij het volgende P&C moment vervallen.

2. Actualisatie kapitaallasten jaarrekening 2025
De kapitaallasten zijn geactualiseerd op grond van de jaarrekening realisatie over 2025. Doordat er € 48 mln. aan investeringen is doorgeschoven (groot deel komt door Zwembad de Slag, Onderwijs IHP PO en Bedrijfsmiddelen stadsbeheer) zijn de kapitaallasten - € 2,22 mln. lager dan begroot. Hiertoe was op voorhand reeds geanticipeerd door een stelpost hiervoor op te nemen van € 1 mln op programma 8. Hierdoor hebben we per saldo voor de gehele organisatie een voordeel van - € 1,22 mln. De vrijval op de kapitaallasten op dit programma bedraagt - € 0,14 miljoen, door het herafseren van projecten voor onderwijshuisvesting.

3. Diversen
Het gaat hier om een reeks kleinere mutaties, die optellen tot dit bedrag.


Mutaties met saldo neutraal effect op de Begroting                    
A. Gemeentefonds doowerking septembercirculaire 2025
In deze mutatie wordt de septembercirculaire Gemeentefonds 2025 verwerkt. De financiële gevolgen van deze circulaire zijn nader toegelicht via een Raadsinformatiebrief (zaaknummer 9691212). Voor deze opgave gaat het om budgetten voor forfaitaire loonkostensubsidie, Participatiewet in Balans, totaal € 0,54 miljoen. Het positieve effect voor de begroting van de septembercirculaire landt op programma.

B. Reserve Vooruitontvangen AU/ besteding middelen decembercirculaire
Bij de decembercirculaire in 2025 zijn middelen uit het Gemeentefonds ontvangen die bestemd zijn voor activiteiten in 2026 en verder (€ 1,82 mln.). Deze middelen zijn in 2025 deels aan de reserve Vooruitontvangen bedragen AU toegevoegd (€ 1,61 mln.) en deels worden ze rechtstreeks in latere jaren begroot.
In 2026 worden de middelen die aan de reserve zijn toegevoegd hier weer aan onttrokken en op de betreffende programma's begroot.
In de opgave Kansengelijkheid gaat het om budgetten voor noodopvang asielzoekers, opvang ontheemden Oekraïne, arbeidsmarktregio en compensatie voor medewerkers van Werkom (totaal € 0,97 miljoen). De reserve vooruitontvangen AU is opgenomen in programma 8, daardoor vindt daar de onttrekking plaats.

C. Aanpak basisvaardigheden
De gemeente Zaanstad voert de administratie voor de budgetten voor volwasseneneducatie en aanpak basisvaardigheden. Wij verhogen de uitgaven op grond van de beschikking van het Rijk (€ 0,87 mln.). De regio krijgt voor de uitvoering van zijn taak geld van het Rijk  (-€ 0,87 mln.).

D. Arbeidsmarktregio: begroting 2026
 De gemeente Zaanstad voert de administratie voor de arbeidsmarktregio. Verder heeft het personeel van de arbeidsmarktregio een aanstelling bij de gemeente Zaanstad. De arbeidsmarktregio heeft zijn begroting 2026 vastgesteld. De bestaande budgetten van de arbeidsmarktregio hebben wij uit de meerjarenbegroting gehaald.
De arbeidsmarktregio betaalt zijn kosten uit de reserve arbeidsmarktregio.

E. Uitvoeringsplan Pact Zaandam Oost
Middels deze begroting wordt de begroting van het Programmabureau Pact Zaandam Oost ingevoerd. Dit wordt volledig gedekt door de subsidies Kansrijke Wijken I, Regiodeal I en II en Preventie met Gezag I.

F. Kansrijke Wijken II en Preventie met gezag II
Middels deze begroting worden de uitgaven van de specifieke uitkeringen Kansrijke Wijken tweede tranche en Preventie met Gezag II begroot.

G. Leerlingenvervoer
De capaciteit voor de uitvoering van de leerlingenvervoer regeling was niet toereikend gezien de hoeveelheid aanvragen. Daarnaast was het nodig om de kwaliteit op niveau te brengen. Wij breiden daarom de capaciteit uit. Wij betalen de kosten uit het budget voor leerlingenvervoer. Relatie met programma 7.

H. Noodopvang asielzoekers
Het Rijk heeft de financiering van de gemeentelijke taak bij de noodopvang gewijzigd. De bijdrage uit het faciliteitenbesluit loopt vanaf 2026 via de algemene uitkering. Wij hebben de begroting hierop aangepast.

I. Ontwikkelingen inburgering
Wij kopen bij derden onderwijs en begeleiding in ten behoeve van inburgering. Wij hebben onze inkopen aangepast op basis van onze ervaring met de kosten van de dienstverlening van derden en de verwachte taakstelling op het huisvesten van statushouders (-€ 0,84 mln).
Wij brengen daardoor ook minder kosten in rekening bij het Rijk (€ 0,84 mln).

J. Ontwikkelingen Participatie
De hoeveelheid beleidswerk met betrekking tot de Participatiewet groeit als gevolg van nieuwe wetgeving, zoals Participatiewet in Balans. Wij nemen daarom een extra kennisspecialist aan. Als gevolg van ziekteverzuim hebben wij vervanging ingehuurd. Wij hebben het budget voor Zaanstart op een andere manier ingezet. Werkom heeft de opdracht gekregen de startgesprekken over te nemen van de wijkteams.
Wij betalen deze kosten uit het Participatiebudget.
Wij doen een toevoeging aan de reserve sociale infrastructuur. Het is bedoeld voor medewerkers van Werkom van Zaanstad, Purmerend en Wormerland, om de nadelige gevolgen van de fiscale maatregelen uit het Belastingplan 2025 te compenseren. Wij hebben dit geld bij de septembercirculaire 2025 ontvangen van het Rijk.

K. Opvang ontheemden uit Oekraïne
Wij hebben de begroting van de opvang van ontheemden uit Oekraïne geactualiseerd. Wij hebben de onttrekking aan de reserve verlaagd, omdat de kosten van de opvang per saldo lager zijn (€ 2,97 mln.).
Dit komt omdat wij op basis van de ervaringen in 2025 minder personeel inzetten. Omdat de risico’s kleiner zijn hebben wij het budget voor onvoorziene kosten binnen de Oekraïne reserve verlaagd. De locatie Saendenborch stellen wij per 1 november buiten gebruik. Met de eigenaar van Saendenborch hebben wij de afspraak om het gebouw in oorspronkelijke staat af te leveren. De kosten betalen wij niet uit de Oekraïne reserve, maar uit een aparte rijksbijdrage (de zogenaamde bijdrage transitiekosten).
Tenslotte zijn de inkomsten uit de rijksbijdrage voor de exploitatiekosten lager. Dat komt omdat wij een deel van de opvangplekken in Saendenborch inzetten voor de winterkouderegeling (-€ 2,97 mln.).   

L. Regionale opvang ontheemden Oekraïne
De gemeente heeft de werkgeverstaak voor het personeel van het Regionaal Centrum Vluchtelingen Spreiding (RCVS) en het Regionaal Programmateam Ontheemden(€ 0,32 mln.).  
Wij betalen de kosten uit geld van het Rijk (-€ 0,32 mln). Relatie met programma 7.

M. Reserve budgetoverhevelingen
In 2025 zijn incidentele middelen overgeheveld naar 2026 via de reserve Budgetoverhevelingen (€ 7,31 mln.). Met deze begrotingswijziging worden deze middelen in 2026 beschikbaar gesteld voor de opgaven. In deze opgave gaat het om budgetten voor onderwijshuisvesting, armoede en participatie voor in totaal € 1,29 miljoen. De reserve budgetoverhevelingen is opgenomen in programma 8, daardoor vindt daar de onttrekking plaats.

N. School naar duurzaam werk
 De wet 'school naar duurzaam werk' geeft gemeenten een grotere taak bij het helpen van kwetsbare jongeren naar school of werk. Het Rijk heeft de taak nu uitgebreid voor de periode 2026-2029. Wij breiden hiervoor de ambtelijke capaciteit uit, en nemen uitvoeringbudget op (€ 0,44 in 2026, € 0,80 mln. voor 2027 - 2029).
Wij betalen de kosten uit extra geld van het Rijk (-€ 0,44 in 2026, -€ 0,80 mln. voor 2027 - 2029). Relatie met programma 7.

O. Woningbouw impuls - Transformatiefonds
De raad heeft eerder het besluit genomen om budget voor voorbereidingskosten WBI en beleidsintensiveringen WBI beschikbaar te stellen gedekt vanuit het Transformatiefonds(2021/12195). Voor 2026 bedraagt het beschikbaar gestelde budget in totaliteit € 2,98 mln. Hiervan was € 0,4 miljoen reeds begroot. Voor deze opgave gaat het om een budget van € 0,22 miljoen.

P. Kostenverdeling
Door verandering in wetgeving (het BBV)  is er een administratieve wijziging (met effect op de baten en de lasten) doorgevoerd, dit heeft geen effect op het resultaat. Daarnaast wordt aan dit programma per saldo meer apparaatslasten toegerekend (€ 1,15 miljoen), dit wordt veroorzaakt doordat extra capaciteit is geraamd dat grotendeels gedekt wordt uit materieel budget en voor het restant uit rijksbijdragen en subsdies. Voor de gehele organisatie is deze kostenverdeling budgetneutraal. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf Bedrijfsvoering.

Q. Capaciteit ondersteuning Integraal Huisvestings Plan
Voor de ondersteuning van het onderwijshuisvestingsplan werden de kosten tot op heden via urenverantwoording ten laste gebracht van het budget Integraal Huisvestingsplan. Voorgesteld wordt om het materiële budget rechtstreeks op de betreffende afdelingen te begroten zodat er geen urenregistratie meer nodig is.

R. Capaciteit Programmamanagement en opgaveregie
Betreffend diverse capaciteitsmutaties als gevolg van uitvoering van gemeentelijk beleid en wettelijke taken. Dit dekken we uit bestaande materiële budgetten afkomstig uit de subopgave onderwijshuis, uit de ontvangen middelen tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat,- en energiebeleid (CDOKE) en uit het Volkshuisvestingsfonds.