Financiën

Ten opzichte van de Begroting 2026 zijn de lasten € 48,92 mln. lager. De baten zijn € 45,09 mln. lager. De toevoegingen aan de reserves zijn € 6,50 mln. hoger en de onttrekkingen € 6,46 mln. hoger. De verschillen worden hieronder toegelicht. Als de mutatie een relatie heeft met een ander programma dan staat dit aangegeven in de voorlaatste kolom.

Bedragen x € 1.000

 
Mutaties met een effect op de Begroting                     
1. Actualisering kapitaallasten JR2025
De kapitaallasten zijn geactualiseerd op grond van de jaarrekening realisatie over 2025. Doordat er € 48 mln. aan investeringen is doorgeschoven (groot deel komt door Zwembad de Slag, Onderwijs IHP PO en Bedrijfsmiddelen stadsbeheer) zijn de kapitaallasten - € 2,22 mln. lager dan begroot. Hiertoe was op voorhand reeds geanticipeerd door een stelpost hiervoor op te nemen van € 1 mln op programma 8. Hierdoor hebben we per saldo voor de hele organisatie een voordeel van - € 1,22 mln. De vrijval op de kapitaallasten op dit programma bedraagt € 2,22 miljoen en wordt grotendeels verklaard door de vrijval op de bedrijfsmiddelen stadsbeheer en op het plafond openbare ruimte, doordat projecten op dit gebied zijn geherfaseerd.

2. Actualisering reserve afschrijvingslasten
De planning van de projecten in het investeringsfonds en groenfonds zijn geactualiseerd. Door herfasering van projecten waarvan de afschrijvingslasten uit deze reserve worden gedekt wijzigt ook de benodigde onttrekking uit de reserve (€ 0,13 mln.).

3. Klepelverbod
Klepelen is een maaimethode waarbij een machine met snel roterende messen (klepels) vegetatie, zoals gras, struiken en takken, fijnmaalt en versnippert in plaats van het af te snijden. De Minister van LVVN  heeft in 2025 besloten dat het niet meer mogelijk is om het klepelen in de gedragscodes van waterschappen en gemeenten op te nemen. Het is daarmee niet meer mogelijk om in openbare ruimte te klepelen, uitgezonderd waar dit onvermijdelijk is in het belang van veiligheid. Het alternatief voor klepelen is maaien en het afvoeren van het maaisel. De hogere kosten hiervan zijn op jaarbasis geraamd op € 0,2 mln.

4. Lopende procedures Omzettingenbeleid Erfpacht
Op dit moment lopen er meerdere juridische procedures in verband met het Omzettingsbeleid 2007 waarbij om een schadevergoeding van de gemeente wordt gevraagd. Dit betekent dat inhoudelijke en procedurele juridische expertise nodig is voor de periode 2026-2028. Op dit moment ontbreekt de noodzakelijk juridische expertise, wat gezien het belang van het dossier vereist is (€ 0,15 mln. in 2026-2028).

5. Overige kleine verschillen
Het restant aan afwijkingen op de lasten (€ 0,09 mln.)  en de baten € 0,07 mln.) wordt verklaard door overige diverse kleine afwijkingen binnen dit programma.


Mutaties met saldo neutraal effect op de Begroting
A. Begrotingswijziging MPG 26.1
Deze wijziging is de verwerking van het MPG 26.1 voor de jaarschijven 2026-2030. De lasten en baten worden in 2026 fors verlaagd. Deze lasten en baten schuiven door naar latere jaren. Zie hiervoor ook de toelichting op pagina 46 van het MPG.
Daarnaast wordt de ARG afgeroomd voor € 0,42 mln naar de algemene reserve, omdat de ARG hoger is dan de vastgestelde bandbreedte van 125%. Dit heeft een relatie met programma 8 Financiën, omdat de algemene reserve in dit programma is opgenomen.

B. Actualisering Investeringsfonds, kapitaallasten JR2025, reserve afschrijvingslasten
Door verschuiving van investeringsprojecten van 2025 naar 2026 wordt de onttrekking aan het Investeringsfonds hoger (€ 8,61 mln.). Hiermee gepaard gaand stijgen de toevoegingen aan de reserve afschrijvingslasten (€ 6,49 mln.) en door hogere overige kosten (€ 2,09 mln.), met name voor bijdrage buitensport IF-voetbal (relatie met programma 4 Sport, cultuur en recreatie). Het gaat om voornamelijk om herfaseringen van 2025 naar de jaren 2026. Zie voor een verdere toelichting bijlage investeringen.

C. Volkshuisvestingsfonds
Het Volkshuisvestingsfonds (VHF) Particuliere woningen: We verwachten voor ongeveer 35 woningen in 2026 een subsidie af te geven voor een bedrag van maximaal € 66.910 euro per woning (€ 2,3 mln.).

D. Woningbouw impuls
De raad heeft eerder het besluit genomen om budget voor voorbereidingskosten WBI en beleidsintensiveringen WBI beschikbaar te stellen gedekt vanuit het Transformatiefonds(2021/12195). Voor 2026 bedraagt het budget voor Verstedelijking € 2,13 mln. voor Onderwijshuisvesting € 0,22 mln. (programma 1) en voor Milieubeheer € 0,24 mln. (programma 3).   

E. Verbetering kwaliteit woningvoorraad
Er worden veel minder BKZ woningen verwacht in 2026 uit VHF-1 (particuliere woningen) waarover de management fee BKZ van toepassing is, die niet subsidiabel is.
Er was verwacht dat BKZ met haar methodiek (van erfpacht) vaker zou worden toegepast in het project particuliere woningen (VHF-1). Dit blijkt bij de eerste projecten niet het geval.
Vandaar dat de onttrekking van de reserve GAF wordt verlaagd voor 2026 met € 0,47 mln.

F. Besteding middelen Decembercirculaire
Bij de decembercirculaire in 2025 zijn middelen uit het Gemeentefonds ontvangen die bestemd zijn voor activiteiten in 2026 en verder (€ 1,82 mln.). Deze middelen zijn in 2025 deels aan de reserve Vooruitontvangen bedragen AU toegevoegd (€ 1,61 mln.) en deels worden ze rechtstreeks in latere jaren begroot. In 2026 worden de middelen die aan de reserve zijn toegevoegd hier weer aan onttrokken en op de betreffende programma's begroot. Voor het programma Verstedelijking betreft het een bedrag van € 0,44 mln. voor volkshuisvesting en funderingsproblematiek.

G. Actualiseren Vastgoed
Er worden hogere baten verwacht vanuit verkoop (-€ 0,35 mln.), parkeren bij het stadhuis (-€ 0,13 mln.), verhuur (-€ 0,13 mln.) en erfpacht (-€ 0,09 mln.). De lasten zijn hoger door kosten erfpacht (€ 0,09 mln.) waarvan € 0,07 mln. aan personeelskosten Grondzaken, kosten leegstand (€ 0,05 mln.) en onderhoud stadhuis (€ 0,13 mln.).
Structureel is er meer verhuur (-€ 0,13 mln.) en meer aan onderhoud vastgoed (€ 0,13 mln.).
De reserve sloopkosten wordt in 2026 opgehoogd (€ 0,18 mln.). Het is de verwachting dat in 2028 de sloopkosten (€ 1,1 mln.) bedragen met dekking reserve (€ -1,1 mln.). Relatie met programma 7 en met bedrijfsvoering.

H. Duurzaamheidssubsidies EWNH, SMP, NIP en VHF
Deze mutatie betreft actualisatie bestedingen 2026 betreffende het nationaal isolatieprogramma (€ 0,67 mln.). Er is een relatie met programma 3 Duurzaamheid.

I. Programmabureau Pact Zaandam Oost
De uitvoeringskosten van het programmabureau Pact Zaandam Oost (€ 0,26 mln.) worden volledig gedekt door de subsidies Kansrijke Wijken I, Regiodeal I en II en Preventie met Gezag I.

J. MAAK: invulling taakstelling
De kosten voor ad hoc onderzoeken binnen de MAAK-gebieden blijven al een aantal jaren binnen budget en worden structureel afgeraamd (-€ 0,25 mln). Relatie met bedrijfsvoering.

K. Capaciteit Omgevingsplannen
Middels deze mutatie wordt capaciteitsbudget (€ 0,16 mln.) voor het jaar 2026 omgezet naar materieel budget. We krijgen functies bij Omgevingsplannen niet goed vervuld en zetten in plaats hiervan adviesopdrachten bij externe partijen weg.

L. Mobiliteit klein infra
Er is van de Provincie Noord Holland € 0,13 mln. ontvangen ten behoeve van de uitvoering van het Zaans Mobiliteitsplan.

M.  Hembrugbos
Het project Hembrugbos verbetert de openbare ruimte door vergroening en verduurzaming in Zaanstad en voldoet daarmee aan de criteria van het Regioplan Netten op Zee: het verbetert de leefkwaliteit door extra recreatievoorzieningen in een verstedelijkt gebied, is klimaatvriendelijk, levert een positief maatschappelijk bijdrage op, is aanvullend op bestaande investeringen en is niet strijdig met rijksbeleid. Door gebruik te maken van bestaand bos is de maatregel doelmatig en uitvoerbaar. De kosten in 2026 bedragen € 0,13 mln. en deze worden gedekt door de subsidie van de Provincie Noord-Holland.         

N. Sloop Vlusch 10 Krommenie
Het pand aan Vlusch 10 is in zeer slechte staat en moet gesloopt worden (€ 0,1 mln.) omdat verkoop in deze staat namelijk niet goed mogelijk is. De gemeente verwacht in 2026 nog diverse percelen grond te verkopen (€ -0,1 mln.). De gemeente maakt de locatie tijdelijk goed genoeg als stuk grond om de opties open te houden op een later moment te kunnen beslissen wat het beste is om te doen met deze locatie.

O. Reserve budgetoverhevelingen
In 2025 zijn incidentele middelen voor het maken van geluidsschermen en het ontwikkelen van Achtersluispolder overgeheveld naar 2026 via de reserve Budgetoverhevelingen (€ 0,3 mln.). Met deze begrotingswijziging worden deze middelen in 2026 beschikbaar gesteld voor de opgaven. De reserve budgetoverhevelingen is opgenomen in programma 8, daardoor vindt daar de onttrekking plaats.

P. Kostenverdeling
Door verandering in wetgeving (het BBV)  is er een administratieve wijziging (met effect op de baten en de lasten) doorgevoerd, dit heeft geen effect op het resultaat. Daarnaast wordt aan dit programma per saldo meer apparaatslasten toegerekend (€ 0,65 miljoen), dit wordt veroorzaakt doordat extra capaciteit is geraamd dat grotendeels gedekt wordt uit materieel budget en voor het restant uit rijksbijdragen en subsdies. Voor de gehele organisatie is deze kostenverdeling budgetneutraal. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf Bedrijfsvoering.